Muzeum i Miejsce Pamięci w Bełżcu

Informacje praktyczne

Czego się spodziewać

Muzeum i Miejsce Pamięci w Bełżcu jest oddziałem Państwowego Muzeum na Majdanku i stoi na terenie jednego z największych cmentarzysk II wojny światowej. Niemiecki nazistowski obóz zagłady działał tu od marca do grudnia 1942 roku jako jeden z trzech głównych ośrodków masowej eksterminacji utworzonych w ramach „Aktion Reinhardt”. Muzeum podaje, że zamordowano w nim co najmniej 434 508 osób: w większości polskich Żydów z dystryktów lubelskiego, galicyjskiego i krakowskiego Generalnego Gubernatorstwa, a także do 30 tysięcy Żydów słowackich, czeskich, niemieckich i austriackich, kierowanych tu wcześniej przez getta tranzytowe w Izbicy i Piaskach. Przytłaczająca większość ofiar pozostaje anonimowa i to właśnie przywracaniu im tożsamości muzeum poświęca swoją pracę.

Cały teren dawnego obozu potraktowano jako masową mogiłę i cmentarz, a budynek muzealny stanowi integralną część założenia pomnikowo-cmentarnego. Wystawa stała „Bełżec - obóz zagłady”, otwarta 1 czerwca 2004 roku, powstała według scenariusza Michaela Berenbauma, Jerzego Halbersztadta, Roberta Kuwałka i Jacka Nowakowskiego. Prowadzi przez pięć stref tematycznych: „Życie”, „Nienawiść”, „Deportacje”, „Obóz zagłady” i „Pamięć”, których tytuły podano po polsku, angielsku i hebrajsku. Pokazano na niej przedmioty osobiste ofiar odnalezione podczas badań archeologicznych, nieliczne zachowane elementy infrastruktury obozowej, makietę komory gazowej oraz oryginalną tablicę z baraku rozbieralni z instrukcjami dla nowo przybyłych.

Scenografia opiera się na dramaturgii światła i koloru: od jasnych barw w strefie „Życia” po niemal czarne w strefie „Pamięci”, przy dominacji stali, szkła i betonu oraz całkowitej rezygnacji z elementów dekoracyjnych. Zwiedzanie ekspozycji kończy się w ogromnej, pustej i ciemnej Sali Kontemplacji. Na zewnątrz znajdują się Kamienna Ściana, rzeźba z podkładów kolejowych oraz Nisza Ohel z imionami symbolizującymi pomordowanych, a wokół Cmentarza-Mogiły ustawiono płyty z nazwami miejscowości, z których kierowano transporty do Bełżca.

Wskazówki

Wstęp do muzeum i na wszystkie wystawy jest bezpłatny, a zwiedzanie indywidualne nie wymaga ani biletu, ani rezerwacji. Płatna jest wyłącznie usługa przewodnicka: 100 zł dla grupy do 10 osób w języku polskim i 200 zł w językach obcych, 250 zł dla grupy do 30 osób po polsku i 400 zł w językach obcych. Przewodnicy oprowadzają po polsku, angielsku i niemiecku, a rezerwację najlepiej złożyć nie później niż na tydzień przed wizytą, telefonicznie lub pod adresem rezerwacje@belzec.eu. Ze względu na charakter miejsca muzeum nie zaleca zwiedzania osobom poniżej 14. roku życia i tylko dla nich świadczy usługi przewodnickie.

Zwiedzanie warto zacząć od Punktu Informacji Muzealnej, gdzie działa księgarnia i można kupić plan ułatwiający poruszanie się po terenie; pomocna jest też bezpłatna aplikacja mobilna z relacjami świadków, fotografiami archiwalnymi i dokumentami. Muzeum nie prowadzi szatni ani przechowalni bagażu, a znaczną część wizyty spędza się na zewnątrz, więc trzeba liczyć się ze zmienną pogodą. Obowiązuje powaga miejsca, strój stosowny do nekropolii, zakaz palenia oraz zakaz wprowadzania zwierząt poza psami asystującymi. Kwiaty i znicze składa się w Niszy Ohel. Budynek wystawy jest pozbawiony progów, ma toaletę przystosowaną dla osób z niepełnosprawnościami i pętlę indukcyjną w punkcie informacji, na parkingu wyznaczono miejsce dla osób z niepełnosprawnościami, a wózek ortopedyczny wypożycza się bezpłatnie; obejście Niszy Ohel i obszar wokół Cmentarza-Mogiły pozostają jednak niedostępne dla osób z ograniczoną możliwością poruszania się.

Jak dojechać

Muzeum leży przy ul. Ofiar Obozu Zagłady 4 w Bełżcu (22-670), na południowo-wschodnim krańcu miejscowości, tuż przy drodze krajowej nr 17 prowadzącej z Warszawy do przejścia granicznego w Hrebennem; od strony Krakowa, Rzeszowa i Jarosławia dojeżdża się drogą wojewódzką nr 865. Samochodem można wjechać na teren muzeum, gdzie przygotowano duży parking, obowiązuje jednak jednorazowa opłata za wjazd i postój: 5 zł za samochód osobowy, 15 zł za busa, 40 zł za autobus i 5 zł za motocykl. Rower zostawia się bezpłatnie w stojakach. Bez samochodu dojadą tu busy na trasach Lublin - Tomaszów Lubelski i Warszawa - Tomaszów Lubelski oraz kursy Tomaszów Lubelski - Lubycza Królewska z przystankiem w Bełżcu, a także bezpośredni pociąg z Lublina.

Muzea w pobliżu

Około dziesięciu kilometrów na północ działa Muzeum Regionalne im. Janusza Petera w Tomaszowie Lubelskim, które przybliża dzieje Roztocza i ziemi tomaszowskiej i naturalnie uzupełnia wizytę w Bełżcu o szerszy kontekst regionu. Historię „Aktion Reinhardt” kontynuuje Muzeum i Miejsce Pamięci w Sobiborze, drugi obóz zagłady upamiętniony w Lubelskiem, a instytucją macierzystą obu miejsc jest Państwowe Muzeum na Majdanku w Lublinie.