Muzeum Martyrologii Pod Zegarem

Informacje praktyczne

Czego się spodziewać

Kamienicę przy ulicy Uniwersyteckiej 1 oddano do użytku Okręgowemu Urzędowi Ziemskiemu w 1930 roku: trzy piętra, piwnice i zegar na fasadzie, od którego przylgnęła do tego miejsca potoczna nazwa. W styczniu 1940 roku budynek przejęła niemiecka policja bezpieczeństwa, a gospodarzem stało się w nim Geheime Staatspolizei, czyli gestapo. Na parterze i piętrach urządzono pokoje przesłuchań, w piwnicach powstał areszt dla więźniów politycznych: dwanaście cel, dwie ciemnice, karcer, pomieszczenie gospodarcze i pokój strażników. To właśnie te piwnice ogląda się dzisiaj.

Ekspozycja nie oszczędza zwiedzającego, bo nie oszczędzał go sam budynek. Większość cel miała wymiary 340 x 279 x 238 cm, a ciemnica zaledwie 75 cm szerokości. Okna zabito deskami od wewnątrz i zasypano ziemią od zewnątrz, drzwi zastąpiono kratami, oświetlenie wymontowano, centralnego ogrzewania w celach nie włączano, z rur pod sufitem kapała woda. Przesłuchania zaczynały się około godziny dziewiątej, gestapo przepytywało nawet pięćdziesiąt osób dziennie, a krzyki torturowanych przenikały przez grube mury. Szacuje się, że między 1942 a 1944 rokiem zabito tu około dwustu osób.

Muzeum otwarto 23 września 1979 roku dzięki staraniom Klubu byłych Więźniów Politycznych Zamku Lubelskiego i Pod Zegarem, a w 2017 roku piwnice wyremontowano i udostępniono nową ekspozycję. Zbiory to przede wszystkim korespondencja więźniów: listy, grypsy i karty pocztowe z Zamku, z tutejszego aresztu i z obozów, do których trafiali. Osobny, wstrząsający zespół stanowią tajne listy pisane moczem przez więźniarki KL Ravensbrück. Druga przestrzeń wystawiennicza oddziału, przy ulicy Radziszewskiego 4, mieści wystawę Dziewczęta w KL Ravensbrück, poświęconą siedemdziesięciu czterem Polkom poddanym w obozie eksperymentom pseudomedycznym.

Wskazówki

Oddział jest czynny od wtorku do soboty w godzinach 10:00-17:00; w niedziele i poniedziałki pozostaje zamknięty, a 15 sierpnia nie przyjmuje zwiedzających. Bilet normalny kosztuje 10 zł, ulgowy 8 zł, przy czym muzeum przyjmuje wyłącznie gotówkę, więc kartę płatniczą lepiej zostawić w kieszeni. Kilka dni w miesiącu wyznacza się na wstęp bezpłatny: w sierpniu 2026 roku są to 7, 13, 18 i 26 dnia miesiąca.

Zwiedzanie z przewodnikiem kosztuje dodatkowo 35 zł ponad bilety wstępu, lekcja muzealna 40 zł, a warsztaty muzealne 45 zł; wszystkie te formy wymagają wcześniejszego kontaktu z oddziałem pod numerem 81 533 36 78 lub adresem zegar@mnwl.pl. Fotografowanie wnętrz i eksponatów jest dozwolone jedynie na użytek własny, bez prawa publikacji, bez lamp błyskowych, dodatkowych źródeł światła i statywów.

Jak dojechać

Muzeum mieści się przy ulicy Uniwersyteckiej 1, 20-029 Lublin, w Śródmieściu, a druga ekspozycja oddziału czeka kilka minut dalej, przy ulicy Radziszewskiego 4. Obie lokalizacje leżą w zwartym centrum miasta, w zasięgu spaceru od Krakowskiego Przedmieścia. Muzeum nie podaje na swojej stronie ani numerów linii komunikacji miejskiej, ani informacji o parkingu, więc dojazd najlepiej zaplanować pod konkretny adres.

Muzea w pobliżu

Wizytę tutaj najlepiej łączyć z Zamkiem Lubelskim i Muzeum Narodowym w Lublinie, instytucją macierzystą oddziału i więzieniem, z którego przywożono aresztowanych na przesłuchania. Dalszy ciąg tej historii opowiada Państwowe Muzeum na Majdanku, a przedwojenny Lublin, który okupacja zniszczyła, pokazuje Muzeum Historii Miasta Lublina w Bramie Krakowskiej.