Zagroda Guciów - Muzeum Etnograficzno-Przyrodnicze

Informacje praktyczne

Czego się spodziewać

Zagroda Guciów wyrosła z marzenia dwojga geografów, Anny i Stanisława Jachymków, i pozostaje przedsięwzięciem prywatnym: właściciele podkreślają, że nigdy nie otrzymali wsparcia państwa, samorządu, konserwatora zabytków ani Unii Europejskiej. Zabudowania z XVII i XIX wieku są wpisane do rejestru zabytków, a w 2025 roku Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego przyznał zagrodzie złotą odznakę za ratowanie zabytków na Zamojszczyźnie. Muzeum Etnograficzno-Przyrodnicze zajmuje kilka drewnianych budynków w dolinie Wieprza i dzieli się na cztery zbiory: meteorytowy, paleontologiczno-mineralogiczny, archeologiczny i etnograficzny.

Najgłośniejsza jest część kosmiczna. To jedna z trzech wystaw meteorytowych udostępnionych w Polsce, a jej unikatem pozostaje meteoryt Zakłodzie, znaleziony na Roztoczu w 1998 roku przez Stanisława Jachymka: kamień o masie 8,68 kg, pokryty rdzawą skorupą, wstępnie sklasyfikowany jako pierwotny achondryt enstatytowy. Obok stoi ponad pięćdziesiąt okazów i odłamków meteorytów z całego świata, a stała wystawa Spadające Gwiazdy, otwarta w kwietniu 2013 roku w drewnianym lamusie z 1762 roku, dokłada materię z Marsa, Księżyca i spadku czelabińskiego. Zbiór skamieniałości południowo-wschodniej Polski obejmuje największy w kraju amonit o średnicy ponad metra, siedem tysięcy belemnitów, skrzemieniałe drewno oraz tropy hadrozaurów odkryte w 2005 roku we wsi Potok, pięć kilometrów od Guciowa.

Część archeologiczna i etnograficzna trzyma się bliżej ziemi. Na terenie zagrody zachował się zespół wczesnośredniowieczny uznawany za najlepiej ocalały w Polsce: grodzisko, osady otwarte i kurhany. W chałupie z XVIII wieku odtworzono wystrój izby, w stodole z XIX wieku zgromadzono stare sprzęty gospodarskie, a w spichlerzu z 1764 roku mieści się galeria rękodzieła. Gospoda i noclegi działają obok muzeum jako osobna część zagrody. National Geographic zaliczył to miejsce w 2017 roku do siedmiu cudów Polski.

Wskazówki

Zagroda jest czynna od środy do piątku w godzinach 10:00-18:00, w soboty 9:00-19:00 i w niedziele 10:00-18:00; w poniedziałki oraz wtorki nieczynna. Od 1 stycznia 2023 roku właściciele zakończyli działalność gospodarczą, a zwiedzanie samych obiektów pod strzechą, czyli chałupy, stodoły, stajni i kapliczki szafkowej, pozostaje bezpłatne; pobierane opłaty idą na ich naprawę i utrzymanie. Zwiedzanie muzeum z przewodnikiem kosztuje 39 zł w bilecie normalnym i 30 zł w ulgowym dla studentów, emerytów oraz rencistów, 25 zł dla dużej rodziny, a w grupach od dwudziestu osób 26 zł i 21 zł dla szkół podstawowych; cennik obowiązuje od 22 czerwca 2026 roku.

Grupy mogą dokupić pokaz pieczenia podpłomyków z degustacją, samodzielny wyrób masła, warsztaty garncarskie lub tkackie albo ognisko. Warto zostawić czas na ścieżkę prowadzącą na wczesnośredniowieczne grodzisko na górze Monastyrz (około 2 godzin) i na ścieżkę meandrów Wieprza (około 1,5 godziny). Biletów nie sprzedaje się przez internet, więc wizytę grupową uzgadnia się telefonicznie.

Jak dojechać

Muzeum mieści się pod adresem Guciów 19, 22-470 Zwierzyniec, we wsi Guciów rozłożonej w dolinie Wieprza, tuż przy granicy Roztoczańskiego Parku Narodowego i kilka kilometrów od Zwierzyńca. Dojazd prowadzi drogami Roztocza od strony Zwierzyńca albo Zamościa; na miejscu goście mają do dyspozycji parking i toalety, które właściciele wliczają w cenę biletu. Strona muzeum nie wskazuje żadnej linii komunikacji publicznej, więc najwygodniej przyjechać samochodem lub autokarem.

Muzea w pobliżu

Guciów leży w sercu Zamojszczyzny, więc naturalnym uzupełnieniem wizyty jest Muzeum Zamojskie w Zamościu w renesansowym mieście kilkadziesiąt kilometrów dalej. Po zachodniej stronie Roztocza czeka Muzeum Ziemi Biłgorajskiej z tradycjami rzemiosła, a Muzeum im. Janusza Petera w Tomaszowie Lubelskim domyka obraz regionu.